Wanneer een boomeigenaar onvoldoende zorg aan zijn boom heeft besteed kan hij in geval van schade, veroorzaakt door zijn boom(tak), daarvoor aansprakelijk worden gesteld. Volgens de wet heeft een boomeigenaar namelijk een zorgplicht. Het begrip “zorg” en “zorgplicht” dienen te worden opgevat als een uitwerking van het privaatrechtelijk begrip “zorgvuldigheid” (“doen of nalaten in strijd met hetgeen volgens ongeschreven recht in het maatschappelijk verkeer betaamt”; art.6:162 lid 2 BW). Op basis van rechtspraak wordt in de praktijk onderscheid gemaakt tussen een drietal vormen van zorgplicht:

Algemene zorgplicht
Bij de algemene zorgplicht is de boomeigenaar verplicht om zijn bomen regelmatig en systematisch op deskundige wijze te (laten) beoordelen. Vervolgens moet hij/zij indien nodig actie ondernemen. Hierbij kan worden gedacht aan het plegen van onderhoud of het laten uitvoeren van een vervolgonderzoek.

Verhoogde zorgplicht
De verhoogde zorgplicht houdt in dat een boomeigenaar op plaatsen met een verhoogde gevaarzetting zijn bomen tenminste eenmaal per jaar moet controleren. Een verhoogde gevaarzetting wordt bepaald door verschillende zaken, zoals de locatie waar de boom staat, de kwaliteit en leeftijd van de boom. Ook hier geldt dat de beoordeling systematisch en op deskundige wijze plaats moet vinden.

Onderzoeksplicht
Tenslotte kennen we de onderzoeksplicht. Deze geldt voor bomen waarbij tijdens de visuele boomveiligheidscontrole gebreken en/of symptomen zijn waargenomen die op een mogelijke verzwakking van de boom duiden. Omdat hiervan niet vast te stellen valt of het een gevaar voor de omgeving oplevert dient er een aanvullend nader onderzoek plaats te vinden.

De hierbij behorende controle wordt uitgevoerd door middel van een visuele beoordeling op basis van de VTA methode. De afkorting VTA staat voor Visual Tree Assessment. Door middel van deze methode is het breukrisico van de boom visueel beoordeeld op grond van de bouw en het groeigedrag. Er wordt bij de VTA methode onder meer gekeken naar aspecten als aanwezigheid van houtrotveroorzakende schimmels, slecht aangehechte takken, rottingen, holten, etc.